لک های پوستی
ملانوسیت ها سلول های تولید کننده رنگ دانه در پوست هستند که رنگ پوست را تعیین می کنند.سلول های ملانوسیت بین سلول های لایه بازال قرارگرفتهاند. ملانوسیت ها با کمک آنزیم تیروزیناز، در داخل خود رنگ دانه ملانین میسازند.
این دانه ها از طریق زواید بلند ملانوسیتها به کراتینوسیتهای موجود در سایر لایههای پوستی رفته و سبب رنگی شدن کل پوست میگردند. تفاوت نژادی در رنگ پوست ناشی از تفاوت در تعداد ملانوسیت ها نیست بلکه تعداد ،سایز و توزیع ملانین عامل این تفاوت است. ایجاد لک های پوستی ناشی از تغییرا ت در این سلولها میباشد.
کک و مک ها (Freckles) :
کک و مــک هــا ضایعــات قهــوه ای روشــن بــا حـدود واضـح و ابعـاد 2-1 میلـی متر هسـتند.ایـن ضایعـات در اثـر افزایـش ذخیـره ملانیـن ایجـاد مـی شـوند.ایـن لـک هـا بـه صـورت پراکنـده در صـورت و در نواحــی در معــرض نــور آفتــاب ماننــد روی گونـه هـا ، بینـی ، پیشـانی و حتـی در پشـت دســت هــا و بازوهــا و بــالا تنــه ظاهــر مــیشـوند. درفصــول ســرد ســال (پاییــز و زمســتان ) کــه شــدت آفتــاب کمتــر اســت ایــن لــک هــا کمرنـگ تـر شـده و در بهـار و تابسـتان تعـداد آنهــا افزایــش یافتــه و پرنــگ تــر مــی شــوند.
عوامــل ژنتیکــی در بــروز کک ومــک هــا دخیــل هســتند (وراثــت غالــب) ولــی عوامــل محیطــی ماننــد نــور خورشــید،عوامــل هورمونــی ماننــد حاملگــی و تنــش هــای عصبــی و اســترس در تشـدید آن کامـلا موثـر هسـتند. افـراد مسـتعد از نظــر ژنتیکــی از بــدو تولــد ایــن لکــه هــا را ندارنـد بلکـه ازحـدود 4 سـالگی کک و مـک ایجـاد مـیشـود و بیشـتر در افـراد بـا پوسـت روشــن (تیــپ 1 و 2 ) دیــده مــیشــود.
در ایـن افـراد ابتـدا تعـداد کک و مـک هـا کـم اســت ولــی بــه مــرور زمــان و در صورتی کــه فـرد در صـدد اقدامـات پیگیـری و درمانـی بـر نیایـد ایـن لـک هـا زیادتـر و پرنـگ تـر مـی شـوند بـه همیـن دلیـل بـرای بهبـود سـریعتر ایـن ضایعـه از کـرم هـای لایـه بـردار و ضـد لـک مـی تـوان اسـتفاده کـرد. همچنیـن ایـن افــراد حتمــا بایــد از ضــد آفتــاب اســتفاده کننـد.
لنتیگو (Lentigo):
نوعــی ضایعــات پوســتی کــه دراثــر تکثیــر و افزایــش تعــداد ملانوســیت هــا ایجــاد مــیشــود. لنتیگــو آفتابی بــه صــورت ضایعــات پوســتی بیضــوی یــا بــا طــرح نقشــه جغرافیایــی بــه انــدازه 20-2 میلــی متــر ایجــاد مــی کننــد. ضایعــات اکثــرا بــه رنــگ قهــوه ای مســطح دیــده مــی شــوند و در نواحــی در معــرض نـور آفتـاب ماننـد روی صـورت، بـازو، پشـت دســتها و بــالا تنــه شــایع مــی باشــند.نوع دیگه، لنتیگــو معــروف بــه لکــه هــای کبــدی مــی باشـد امـا اساسـا ارتباطـی بـا مشـکلات کبـدی نـدارد.
معمـولا شـروع ایـن ضایعـات از 40 – 30 سـالگی مـی باشـد و بـا افزایش سـن تعداد و انــدازه آنهــا بیشــتر مــی شــود. بهتریــن راه پیشـگیری، محافظـت از پوسـت در برابـر نـور خورشــید اســت.درمـان ایـن ضایعـات بـا اسـتفاده از کـرم های لایــه بــردار و ضــد لــک هــا مــی باشــد.
ملاسما،کلوآسما یا ماسک حاملگی (Melasma):
نوعـی ضایعـه پوسـتی اسـت کـه بـا لـک هــای قهــوهای بــا انــدازه بزرگتــر از کک و مــک بــروز مــی کنــد کــه بیشــتر در نواحـی در معـرض آفتـاب ماننـد پیشـانی،گونـه، لـب فوقانـی و چانـه ایجـاد مـی شـود. اغلـب در خانـم هـا دیـده مـی شـود امـا در 10 درصــد مــوارد در مــردان رخ مــی دهــد.
زمینــه هــای ژنتیکــی در بــروز ایـن ضایعـات دخیـل هسـتند امـا عللـی همچــون حاملگــی ، قــرص هــای ضــد بــارداری ، اختــلال عملکــرد تیروئیــد،مصــرف داروهــای ضــد تشــنج و نــور خورشـید در ایجـاد آن نقـش مهمـی ایفـا مــیکننــد. ملاسـما بیشـتر در سـه ماهـه دوم و سـوم بـارداری دیـده مـی شـود و معمـولا پس از اتمـام بـارداری ایـن ضایعـات به آهسـتگی و پـس از چنـد مـاه از بیـن مـی رونـد. امـا گاهــی در برخــی افــراد، خصوصــا افــراد بــا پوســت تیــره تــر، ایــن لکــه هــا بــر روی پوسـت باقـی مـی ماننـد. بــرای بهبــود ایــن ضایعــه از کــرم هــای لایـه بـردار و ضـد لـک می تـوان اسـتفاده کـرد.
لکه های ماه گرفتگی یا خال لکه شرابی(stain-wine-Port):
نوعـی ضایعـه عروقـی اسـت کـه بـه صـورت لکـه صورتـی تـا قرمـز در نـوزادی دیـده مـی شـود . بـا افزایــش ســن تیــره تــر مــی شــود و بــه صــورت پـاک ارغوانـی در مـی آیـد. لایـه بـرداری در درمـان آن اثـری نـدارد و حتـی سـبب تشـدید و تحریـک آن مـیشـود و درمـان آن لیـزر درمانـی توسـط پزشـک مـیباشـد.
لک های ناشی از جای جوش:
اثرات باقیمانده از جوش به دو صورت است :
- لک پوستی
- اسکار پوستی
لک پوستی : لک قهوه ای یا قرمز باقی مانده در محل جوش است که در آن قوام پوست تغییر پیدا نکرده بلکه فقط افزایش رنگ دانه در اثر التهاب ناشی از جوش به وجود می آید. در بسیاری از افراد این حالت زمینه ی وراثتی دارد. نوع جوش ، دوام و مدت جوش و دستکاری توسط فرد در ایجاد لک اثر دارد و احتمال ایجاد لک در جوش های عمیقی که کیستی و چرکی باشند و مدت طولانی تری بدون درمان بر روی پوست بمانند بیشتر است. برای بهبود سریعتر این ضایعه از کرم های لایه بردار و ضد لک می توان استفاده کرد.
اسکار پوستی : در این موارد قوام پوست تغییر میکند و پوست برجسته و فرو رفته می شود. در این موارد درمان بسیار مشکل بوده و در بسیاری موارد امکان درمان کامل و صد در صد اسکار وجود ندارد. محصولات محرک کلاژن در درمان این ضایعات میتواند موثر باشد.
خال ها :
خــال هــا نیــز بــه صــورت لکــه هــای پــر رنــگ روی پوسـت ظاهـر مـی شـوند کـه ناشـی از تکثیـر ملانوسیت ها می باشند.درمــان تنهــا بــا خــال بــرداری توســط پزشــک ممکــن اســت.
ویتیلیگو بیماری برص یا پیسی(Vitiligo ) :
نوعــی بیمــاری پوســتی اســت کــه بــا ضایعــات بــدون رنگدانــه و ســفید رنــگ ناشـی از تخریـب ملانوسـیت هـا مشـخص مــی شــود محــل هــای شــروع درگیــری معمـولا در صـورت ، دسـت، پـا و مفاصـل هســتند. ایــن ضایعــات بــه مــرور زمــان ممکــن اســت بیشــتر و وســیع ترشــود. تنهــا توصیــهی مــا بــه ایــن بیمــاران اسـتفاده از ضـد آفتـاب هـای وسـیع الطیف مــی باشــد.
راههای کاهش عارضه های لک:
- مهارکننده های آنزیم تیروزیناز(آنزیم سازنده ی ملانین): هیدروکینـون از مـواد مهارکننـده ایـن آنزیـم مـی باشـد امـا امـروزه بدلیـل ایجـاد التهابـات زیـاد در پوسـت وایجـاد ضایعـات پوسـتی وتغییـر رنـگ مـورد اسـتفاده قـرار نمیگیـرد. کوجیــک اســید مــاده ای اســت کــه در گذشــته در محصــولات آرایشــی اســتفاده میشــد امــا بدلیــل ایجــاد حساســیت پوســتی زیــاد توصیــه نمیشــود.
- آلفاآربوتین از علــل دیگــر مهارآنزیــم تیروزینــاز می باشــد. آربوتین موجود در سرم های درمانی rtsn بــا اثــر بــر روی آنزیم تیروزینا پوســت ســبب ایجــاد اثــرات روشـن کنندگـی مـی باشـد. ایـن مـاده بـدون تاثیـر بر سـنتز DNA سـبب مهـار آنزیـم شـده و تولیـد ملانیـن را کاهـش می دهـد. همیـن امـر سـبب از بیـن رفتـن لـک هـای پوسـتی می گـردد. ایـن مـاده همچنیـن در درمـان درماتیـت ها(اگزماهـا) وتحریـکات پوسـتی کاربـرد دارد. از ایـن ماده مهار کننده در محصـولات rtsn جهـت از بیـن بردن لک ها استفاده گردیده.
- مهارکنندههای انتقال ملانین : نیکوتینامیــد یــا نیاســینامید (Nicotinamide ) موجــود در ایــن محصــولات rtsn از مشــتقات ویتامیـن 3B بـوده واز انتقـال ملانیـن بـه کراتینوسـیت هـا جلوگیـری مـی کنـد. ایـن امـر سـبب کاهـش تجمـع رنگدانـه در پوسـت شـده و باعـث کم رنـگ شـدن لـک هـای پوسـتی قهـوه ای مـی شـود. نیاسـینامید دارای اثـرات روشـن کنندگـی، ضدالتهابـی و آنتـی اکسـیدانی مـی باشـد.
- آنتی اکسیدانها: محصـولات ایـن خانـواده دارای ویتامیـن C مـی باشـند. ویتامیـن C خـود بـه تنهایـی اثـر روشـن کنندگــی دارد ولــی در اغلــب محصــولات بــه منظــور اثــرات آنتــی اکســیدانی اضافــه میشــود. ویتامیــن C موجود در سرم های درمانی rtsn باعــث مهــار ســاخت ملانیــن شــده کــه ایــن امــر ســبب از بیــن بــردن لــک هــا و ایجـاد روشـن کنندگـی در پوسـت می گـردد.اسـید فرولیـک(Acid Frolic ) موجـود در ایـن محصـولات نیـز دارای خـواص آنتـی اکسـیدانی بـوده و بـا مهـار تولیـد ملانیـن در سـفیدی پوسـت و رفـع لکـههـا موثرانـد.
سایر عوامل کاهش لک ها در محصولات rtsn آلفـاهیدروکسـی اسـید هـا (AHA ) و بتـا هیدروکسـی اسـیدها ( BHA ) هستند، اسیدهایی با درصد های متفاوت کـه سـبب لایـه بـرداری می شـوند. اسـید سنتزآلی aha 35%+bha2% موجـود در ایـن محصـولات rtsn جـزو ایـن گـروه بـوده و بـا فعالیـت لایــه بــرداری خــود ســبب جــدا کــردن (کراتینــه کــردن) کراتینوســیت هــای حــاوی رنگ دانــه از روی ســطح اپیــدرم شــده و ســرعت تکثیــر ســلول هــای پوســتی را افزایــش مــی دهنــد.
ایـن مـواد همچنیـن آنزیـم تیروزینـاز را تـا حـدی مهـار کـرده و بـا کمـک بـه عملکـرد سـایر ترکیبـات فـوق درمـان بسـیار مؤثـری بـرای تجمـع رنگ دانـه هـای پوسـتی ایجـاد مـی کننـد.