همانطور که قبلا گفتیم به طور کلی پوست از سه لایه ی اصلی تشکیل شده است. در این مطلب ما به طور کامل لایه های پوست و زیرلایه های آن را توضیح داده ایم. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه به شما پیشنهاد می کنیم حتما مقاله آشنایی با پوست RTSN را به طور کامل مطالعه کنید. شناخت لایه های پوست و ویژگی های آن به شما در بهبود روند مراقبت از پوست خود کمک به سزایی خواهد کرد.
لایههای پوست
- روپوست یا اپیدرم
- میان پوست یا درم
- زیرپوست یا هیپودرم
اپیدرم، بالاترین لایه پوست:
بالاترین لایه از لایه های پوست را اپیدرم (Epidermis) می نامند که سطح پوست را تشکیل می دهد و از سلول های مرده پوست تشکیل شده است. هر فرد سالم در هر دقیقه حدود 30000 سلول پوست مرده اش می ریزد. با این حال سلول های پوست زنده به طور مداوم در قسمت زیرین اپیدرم تولید شده و جای سلول های مرده را می گیرند.
بافت پوششی سنگفرشی مطبق ساده شده ای است که عمدتا از سلول های شاخی شونده به نام کراتینوسیت و سه نوع سلول دیگر به نام های ملانوسیت،سلول های مرکل و سلول های لانگرهانس تشکیل شده است. اپیدرم که بالاترین لایه پوست است در واقع 5 زیرلایه دارد.
پنج لایه اپیدرم:
- لایه بازال : لایه بازال درونی ترین لایه اپیدرم است که درست بالای درم قرار گرفته است. سلول های کراتینوسیت ستونی قسمت عمده ای از لایه بازال را تشکیل می دهند. برخلاف لایه های دیگر اپیدرم که چند لایه از سلول تشکیل شده اند، لایه بازال تنها از یك لایه سلول تشکیل شده است ولی، کار مهم ایجاد سلول های جدید را انجام می دهد.در لایه بازال، میتوز اتفاق می افتد که منجر به تولید سلول های جدید می شود که در نهایت به قسمت بالا می روند تا با سلول های مرده لایه شاخی جابه جا شوند. سلول های واقع در اپیدرم توسط لایه درم که در زیر آن قرار دارد تغذیه میشوند. ولی، این سلول ها با ترک لایه بازال زنده باقینمیمانند.
- لایه خاردار: این دومین لایه اپیدرم است که شامل 5 تا 65 لایه سلول های چند ضلعی است. لایه خاردار درست بالای لایه بازال واقع شده است که حاوی سلولهای لانگرهانس است. این سلول ها قسمتی از دستگاه ایمنی هستند و از پوست در مقابل عفونت ویروس ها و باکتری ها محافظت می کنند.
به این لایه لایه خاردار گفته می شود چون، برآمدگی های کوتاهی روی سلول های کراتینوسیت وجود دارند .این برآمدگی های ریز به اتصال به سلول های مجاور کمك می کنند ولی، ظاهر خارداری به لایه می دهند. سلول های کراتینوسیت در لایه خاردار نیز حاوی هسته های بیضی شکل هستند. ترشح سیتوکراتین که پیش ساز کراتین است در لایه خاردار اتفاق می افتد که به تقویت چسبندگی سلول به سلول در این لایه کمك می کند.
- لایه دانه دار: این سومین لایه اپیدرم است که حاوی 3-5 لایه از سلول های دانه دار مسطح است. چون سلول های کراتینوسیت از لایه دانه دار به این لایه حرکت می کنند، به سلول های سنگفرشی تبدیل می شوند و هسته های خود را از دست می دهند. در نتیجه، سلول ها مسطح می شوند و حاوی کراتوهیالین یا دانه های لاملار خواهند بود. کراتوهیالین موجود در این دانه ها ساختار پروتئینی است که نقش حیاتی در تشکیل کراتین در لایه های بالایی ایفا می کند. در حالی که دانه های لاملار حاوی گلیکولیپیدهایی خواهند بود که به عنوان مانع در مقابل آب عمل میکنند.
- لایه شفاف: این لایه معمولا در قسمت هایی از پوست شناسایی می شود که اپیدرم ضخیمی دارند. اینها عبارتند از کف دست ها و پاها. این نواحی از پوست مستعد اصطکاک و ساییدگی هستند. از این رو، شامل لایه شفاف هستند که لایه اضافی برای محافظت از پوست است. این لایه هنگام بررسی زیر میکروسکوپ شفاف به نظر می رسد ولی، حاوی سلول های پوستی مرده است.
- لایه شاخی: این بیرونی ترین لایه اپیدرم است که پوست را از محیط خارجی جدا می کند.لایه شاخی به عنوان پوششی محافظ عمل می کند و به حفظ رطوبت داخل پوست کمك می کند. به خاطر این لایه است که پوست نسبت به برخی مواد شیمیایی و محلول های آبی نفوذناپذیر است. حدود 10درصد لایه اپیدرم از لایه شاخی تشکیل شده است. این لایه ضد آب 10 میکرونی شامل 20-15 لایه از مرده کراتین است. لایه های سطحی اپیدرم اغلب به خاطر ساییدگی و پارگی پوسته پوسته می شوند.
درم، دومین لایه از لایههای پوست
درم دومین لایه از لایه های پوست می باشد. سطح بالایی درم دارای برجستگی هایی است که به داخل فرورفتگی های موجود در سطح زیرین اپیدرم فرو می رود و به این ترتیب به اپیدرم می چسبد. درم اساساً از یك ماده بینابینی زمینه ای آمورف تشکیل شده است که به عنوان سیمان عمل کرده و اجزاء مختلف موجود را به هم متصل می کند.در میان این ماده آمورف، سلول های درم، فیبرهای کلاژن و الاستین، رگ های خونی، ارگان های حسی و اعصاب، غدد چربی، موها و غدد عرق قرار گرفته اند.
ضخامـت درم از حـدود 0/3mm در پلـک تـا حـدود 3mm در ناحیـه پشـت متغییـر اسـت. ســلول های فیبــروبلاســت موجــود در درم رشــته هــا و کلاژن و الاستین را می سازند کلاژن اصلی ترین پروتئیـن سـاختمان کل بـدن اسـت و 70%وزن خشـک پوسـت را تشـکیل می دهد. رشته های کلاژن عامل اصلی اسـتحکام پوسـت بـه حسـاب می آیند بـرای سـاخت کلاژن در پوسـت وجـود ویتامیـن C و آهـن ضـروری اسـت. آفتـاب از عوامـل موثـر در تخریـب کلاژن و بـروز پیـری اسـت.
گـردش خـون پوسـتی از درم آغـاز گشـته و همچنیـن سیسـتم عصبـی و جریـان لنـف نیـز در این لایه قرار گرفته اند. سلول های پایه ای درم، فیبروبلاست ها (fibroblasts)هستند. این سلول ها علاوه بر فیبرهای کلاژن، تولید ماده بینابینی را نیز بر عهده دارند.
سلول های دیگر موجود در درم را گلبول های سفید (لکوسیت ها) تشکیل می دهند که مسئولیت دفاع در مقابل عفونت ها را بر عهده دارند. در شرایط طبیعی تعداد این سلول ها در درم بسیار کم است. درشرایطی که پوست دچار عفونت و التهاب می شود، تعداد این گلبول های سفید افزایش می یابد. کلاژن و الاستین پروتئین هایی هستند که به صورت فیبر وجود دارند. این فیبرها توسط ماده بینابینی و زمینه ای موجود در درم متصل به هم نگه داشته شده اند و مسئول ایجاد استحکام و خاصیت الاستیسیته (ارتجاعی) پوست هستند، می باشند. این خاصیت باعث می شود که پوست پس از کشیده شدن مجدداً به حالت اولیه خود بازگردد.
اگر این فیبرها در اثر پیری یا زیاد در معرض تابش خورشید بودن آسیب ببینند، پوست شل شده و دیگر نمی تواند وقتی کشیده می شود به حالت اولیه خود برگشت کند، در نتیجه چنین پوستی نازک و چروکیده به نظر می رسد. رگ های خونی در درم وظیفه اصلی خون رساندن مواد غذایی و اکسیژن به اندام های بدن از جمله پوست و رفع ترکیبات زائد و دی اکسیدکربن از آن هاست. توجه داشته باشید که هیچ رگ خونی در اپیدرم وجود ندارد. درحالیکه درم غنی از رگ های خونی بوده، در نتیجه اپیدرم مواد غذایی و اکسیژن مورد نیاز خود را مستقیماً از درم دریافت می کند.
در درم، رگ های خونی که از انشعابات رگ های خونی بزرگ تر موجود در بدن هستند، به رگ های خونی کوچك تری منشعب می شوند و کل منطقه درم را پوشش می دهند. گشاد شدن (dilatation) و تنگ شدن رگ های خونی پوست که در پاسخ به تغییرات دمای بدن رخ می دهد، یکی از مهم ترین مکانیسم های تنظیم درجه حرارت بدن می باشد. گشادشدن عروق خونی باعث میشود پوست صورتی و یا قرمز شده و حالت برافروخته پیدا کند.
ضمائم پوستی چیست؟
ضمائم پوستی چیست؟ ضمائم پوست (انگلیسی: Skin appendage) به ساختارهای گفته میشود که با پوست مرتبطند و عملکردهای ویژهای مانند انقباض، تنظیم چرب بودن پوست و تنظیم دما را برعهده دارند.در بدن انسان برخی از ضمائم پوست عبارتند از مو، ماهیچه راستکننده مو، غدد چربی پوست، غدد عرق، و ناخنها.ضمائم پوست در لایه درم پوست قرار دارند. در ادامه بیشتر در این باره می خوانیم.
- مو: هـر تـار مـو بـه طـور متوسـط روزانـه 0/37 میلـی متـر رشـد مـی کنـد. فولیکـول مـو در زمـان جنینـی تشـکیل می شـود. در کـف دسـت و پـا و روی لـب فولیکـول مـو دیـده نمی شـود.
- غدد سباسه: در ســر و صــورت بیشــترین تعــداد را دارنــد, البتــه تمامــی قســمت های بــدن بــه جــز کــف دسـت و پـا و روی لـب دیـده مـی شـوند. غدد سباسـه در ناحیـه درم و در مجـاورت مجـرای مــو قــرار داشــته و مجــرای ترشــحی آن بــه داخـل فولیکـول مـو سـر بـاز مـی کننـد. ایـن غـدد مسـئول ترشـح یـک مـاده چـرب موسـوم به سـبوم هسـتند.
انسـداد مجـرای مو باعـث تجمـع سـبوم و در نهایـت بـروز آکنـه (جــوش)مــی شــود. ســبوم ماننــد یــک نــرم کننــده طبیعــی بــرای پوســت عمــل کــرده، روی سـطح اپیـدرم را پوشـانده و جلـوی هـدر رفتــن آب پوســت را می گیــرد.
- غدد عرق: غدد عرق دو نوع هستند :
- غدد آکرین یــا مروکرین: ایـن غـدد تقریبـا در تمـام نواحـی بـدن وجـود دارد و از طریــق مجــاری عــرق بــه ســطح پوســت راه دارنـد و ترشـحات غـدد را کـه حـاوی کلـر, پتاســیم ,ســدیم, اوره و بــی کربنــات اســت بـه سـطح پوسـت منتقـل مـی کننـد.
- غدد آپوکرین: در نواحــی زیــر بغــل و ناحیــه تناســلی قــرار دارنــد و هماننــد غــدد سباســه ترشــحات خــود را بــه مجــرای مــو مـی ریزنـد. ترشـحات آن ها بـه وسـیله باکتری هـای سـطح پوسـت تجزیـه و تخمیـر شـده و بــوی نامطبــوع ایجــاد مــی کننــد.
هیپودرم، آخرین لایه پوست
هیپودرم، سومین و آخرین لایه پوست، پوست را به بافت های ماهیچه ای متصل می نماید . این لایه به دلیل فراوانی سلول های چربی، خاصیت ارتجاعی بسیار داشته و به عنوان ضربه گیر(مثل عملکرد فنرها در اتومبیل) عمل می کند.ضربه گیری این لایه ، نقش بسیار مهمی در حفظ و نگه داری مویرگ های خونی و پایانه های عصبی دارد.
به طور کلی همه لایه های پوست یک وظیفه ای در پوست برای حفظ سلامتی و زیبایی آن دارند؛ اما گاهی ممکن است به سبب بروز اختلالاتی این لایه های پوست دچار مشکل شده و نیازمند مراقبت بیشتری خواهند بود. کمپانی RTSN برای انواع پوست و انواع مشکلات پوست محصول مختص به آن را تولید کرده است، شما می توانید محصول مورد نیاز و مناسب پوست خود را با خیال آسوده تهیه و استفاده کنید. اگر نمی توانید نوع پوست و مشکل پوستی خود را تشخیص دهید، مشاوران RTSN نیز به شما کمک می کنند.